نیکلاس اپلی
Nicholas Epley
نیکلاس اپلی دانشمند علوم رفتاری است و بررسی میکند انسانها چگونه ذهن دیگران را حدس میزنند، یکدیگر را بد میفهمند و فهم اجتماعی را بهتر میکنند.
نیکلاس اپلی؛ پژوهشگر ذهن اجتماعی و هنر فهمیدن دیگران
## معرفی و جایگاه علمی
نیکلاس اپلی روانشناس اجتماعی و دانشمند علوم رفتاری آمریکایی است که در مدرسهٔ کسبوکار بوث دانشگاه شیکاگو به تدریس و پژوهش میپردازد. عنوان دانشگاهی او استاد ممتاز خدمات جان تمپلتون کلر در علوم رفتاری است و مدیریت مرکز پژوهش تصمیمگیری خانوادهٔ رومن را نیز بر عهده دارد. موضوع اصلی کارش شناخت اجتماعی است: فرایندی که طی آن دربارهٔ باورها، احساسات، خواستهها و نیتهای دیگران حدس میزنیم. این موضوع در ظاهر روزمره است، چون هر گفتوگو مستلزم تصور ذهن مخاطب است؛ اما همین توانایی ساده در خانواده، محیط کار، سیاست، مراقبت، مذاکره و دوستی پیامدهای بزرگی دارد. اپلی میپرسد چرا افراد باهوش و خیرخواه بارها یکدیگر را اشتباه میفهمند و چه چیزی میتواند این فاصله را کم کند.
پژوهش اپلی میان روانشناسی اجتماعی، قضاوت و تصمیمگیری، اقتصاد رفتاری و مدیریت پیوند برقرار میکند. او بهجای آنکه ذهنخوانی را استعدادی اسرارآمیز بداند، آن را مجموعهای از قضاوتهای قابل بررسی تلقی میکند: ما نشانهها را انتخاب میکنیم، از آنها دربارهٔ شخصیت و نیت نتیجه میگیریم و سپس بر اساس همان نتیجه رفتار میکنیم. گاهی برداشت ما درست است؛ اما گاهی با اطمینان کامل، چیزی را به دیگری نسبت میدهیم که بیشتر از ذهن خودمان خبر میدهد تا ذهن او. اهمیت این نگاه در آن است که سوءتفاهم را صرفاً نقص اخلاقی یا بیدقتی یک نفر نمیداند؛ بلکه آن را محصول محدودیتهای عمومی ادراک انسانی میبیند.
## مسیر دانشگاهی و زندگی حرفهای
اپلی کارشناسی خود را در کالج سنت اولاو در مینهسوتا گذراند و در سال ۱۹۹۶ فارغالتحصیل شد. سپس در دانشگاه کرنل روانشناسی اجتماعی خواند و در سال ۲۰۰۱ دکترای خود را دریافت کرد. پس از دورهای تدریس در دانشگاه هاروارد، در سال ۲۰۰۵ به دانشگاه شیکاگو پیوست. در شیکاگو مسیر او بهتدریج از استادیاری به استادی علوم رفتاری و سپس به جایگاهی ممتاز در مدرسهٔ بوث رسید. این مسیر دانشگاهی مهم است، نه بهخاطر فهرست عنوانها، بلکه چون نشان میدهد پژوهش او از ابتدا در فضای گفتوگوی میان نظریه و عمل شکل گرفته است: پرسشهای مربوط به ذهن اجتماعی هم برای روانشناس آزمایشگاهی اهمیت دارند و هم برای مدیر، مذاکرهکننده، درمانگر و شهروند.
اپلی در مدرسهٔ بوث علاوه بر پژوهش، دربارهٔ اخلاق و بهزیستی نیز تدریس کرده است. این پیوند میان شناخت اجتماعی و زندگی خوب، در کار او طبیعی است. اگر انسانها دربارهٔ دیگران اشتباه قضاوت کنند، ممکن است فرصت کمک کردن را از دست بدهند، نیتهای مثبت را بد تعبیر کنند یا از ارتباطی که میتوانست ارزشمند باشد دوری کنند. بنابراین پرسش «چگونه ذهن دیگری را بفهمیم؟» صرفاً مسئلهای نظری نیست؛ به این مربوط است که چگونه در سازمانها عادلانهتر تصمیم بگیریم، چگونه با غریبهها ارتباط برقرار کنیم و چگونه در رابطههای نزدیک، از قطعیت بیپایه فاصله بگیریم. زندگینامهٔ رسمی دانشگاه او را پژوهشگر شناخت اجتماعی معرفی میکند و حوزههای علایقش را استنباط اجتماعی، دیدگاهگیری و قضاوت شهودی میداند.
## شناخت اجتماعی و مسئلهٔ ذهنخوانی
ذهنخوانی در معنای روزمره یعنی تلاش برای فهمیدن آنچه فرد دیگری فکر یا احساس میکند. این توانایی از کودکی رشد میکند و تقریباً در هر تعامل اجتماعی به کار میرود. وقتی همکارمان سکوت میکند، حدس میزنیم ناراحت است یا در فکر فرو رفته؛ وقتی دوستی پیام کوتاهی میفرستد، لحن او را از واژههایی که انتخاب کرده است استنباط میکنیم؛ وقتی کسی به ما کمک میکند، دربارهٔ انگیزهاش نظریه میسازیم. اپلی توجه میدهد که چنین استنباطهایی همیشه با دادهٔ کافی انجام نمیشوند. ذهن ما دوست دارد فاصلههای اطلاعاتی را پر کند و برای رفتار دیگران توضیحی منسجم بسازد. نتیجه ممکن است مفید باشد، اما روان بودن یک روایت به معنی درست بودن آن نیست.
یکی از درسهای اصلی کار او این است که ما معمولاً در فهم خودمان از دیگران بیش از اندازه مطمئنیم. در عوض، دربارهٔ میزان علاقهٔ دیگران به شنیدن، گفتوگو کردن یا دریافت پیامی دوستانه، گاهی بیش از حد بدبین هستیم. این دو گرایش میتوانند همزمان وجود داشته باشند: از یک سو خیال میکنیم میدانیم دیگری در ذهن دارد؛ از سوی دیگر، پیشبینی میکنیم که او تمایلی به نزدیک شدن ندارد. این ترکیب، فرصتی برای ارتباط را میبندد. اگر تصور کنیم پاسخ طرف مقابل را از پیش میدانیم، سؤال نمیپرسیم؛ اگر فکر کنیم مزاحم خواهیم شد، گفتوگو را آغاز نمیکنیم. در نتیجه، دادهای که میتوانست فرض ما را تصحیح کند هرگز به دست نمیآید.
## کتاب «Mindwise» و فهم محدودیتهای ما
کتاب «Mindwise: How We Understand What Others Think, Believe, Feel, and Want» در سال ۲۰۱۴ اندیشههای اپلی را برای مخاطب عمومی توضیح داد. عنوان کتاب به توانایی ما برای دیدن ذهنهای دیگر اشاره دارد، اما پیامش ستایش بیقیدوشرط این توانایی نیست. انسانها میتوانند دربارهٔ ذهن دیگران فکر کنند، ولی همیشه در این کار دقیق نیستند. ما ممکن است احساسات و نیتهای دیگران را با تجربهٔ خود جایگزین کنیم، از نشانههای اندک حکم قطعی بسازیم یا تصور کنیم رفتار یک نفر را توضیح دادهایم، در حالی که فقط داستانی پذیرفتنی ساختهایم. کتاب از خواننده دعوت میکند میان دانستن و حدسزدن فرق بگذارد.
اهمیت «Mindwise» در کاربرد وسیع آن است. سوءبرداشت از ذهن دیگران در روابط خصوصی میتواند رنجش ایجاد کند؛ در سیاست میتواند گروهی را به دیگری نسبت به خود بیاعتماد کند؛ در محل کار ممکن است مدیر دربارهٔ انگیزهٔ کارکنان نتیجهگیری کند و بهجای شنیدن، آنان را بر اساس تصوراتش اداره کند. اپلی نشان میدهد که محدودیتهای شناخت اجتماعی به گروه خاصی از مردم تعلق ندارند. تحصیلات، هوش و نیت خیر، انسان را از خطا مصون نمیکند. افراد باهوش حتی ممکن است داستانهای پیچیدهتری برای توجیه برداشتهای خود بسازند. تمرین مفید آن است که هنگام قضاوت، از خود بپرسیم چه شواهد مستقیمی داریم و کدام بخش از نتیجه را از تجربه و انتظارهای خود به دیگری منتقل کردهایم.
## دیدگاهگیری: سود و دام
دیدگاهگیری یعنی تلاش برای تصور موقعیت از زاویهٔ دید فرد دیگری. این عمل میتواند همدلی را تقویت کند، اما اپلی هشدار میدهد که خیالپردازی دربارهٔ احساس دیگری با دانستن احساس او یکی نیست. ما ممکن است از جایگاه خودمان به ذهن او نزدیک شویم و آنچه را که خودمان در آن موقعیت حس میکردیم به او نسبت دهیم. بنابراین دیدگاهگیری مفید است وقتی آن را فرضیهای موقت بدانیم؛ خطرناک میشود وقتی فرضیه را جایگزین پرسیدن کنیم. بهجای «میدانم تو چه حسی داری»، پرسش بازتری مانند «این موقعیت برایت چطور بوده؟» اطلاعاتی تازه فراهم میکند.
این نکته با برداشت سادهانگارانه از همدلی تفاوت دارد. همدلی ارزشمند است، اما همیشه تضمین نمیکند که فهم ما دقیق باشد یا تصمیم اخلاقیتری بگیریم. اگر فقط روی یک فرد تمرکز کنیم، ممکن است نیازهای افراد دیگری را نادیده بگیریم. اگر تجربهٔ خود را معیار قرار دهیم، تفاوتهای فرهنگی، شخصیتی و موقعیتی را کمرنگ میکنیم. اپلی به جای کنار گذاشتن همدلی، آن را با کنجکاوی و بازبینی همراه میسازد. همدلی میتواند انگیزهٔ توجه باشد؛ گفتوگو، مشاهده و تصحیح فرضها هستند که کیفیت فهم را بهتر میکنند.
## چرا ارتباط مستقیم اغلب بهتر از حدس است
یکی از موانع ارتباط، تصور ما دربارهٔ واکنش دیگران است. فردی ممکن است از ابراز قدردانی، پرسیدن یک سؤال یا شروع صحبت با غریبه پرهیز کند چون مطمئن است طرف مقابل علاقهای ندارد. اما پیشبینی ما ممکن است از تمرکز بر ناراحتی احتمالی خودمان سرچشمه بگیرد. ما اضطراب آغاز مکالمه را احساس میکنیم و بهاشتباه نتیجه میگیریم مخاطب نیز همان ناراحتی را خواهد داشت. در این حالت، یک گفتوگوی کوتاه میتواند فرض را بیازماید، ولی خودداری اجازهٔ جمعآوری شواهد نمیدهد.
پژوهشهایی که اپلی و همکارانش دربارهٔ گفتوگو با غریبهها و ابراز قدردانی انجام دادهاند، توجهی عمومی به شکاف میان پیشبینی و تجربه جلب کردهاند. افراد ممکن است پیامدهای اجتماعی یک تماس یا گفتوگوی دوستانه را کمتر از واقع برآورد کنند. این یافته به معنای آن نیست که هر ارتباطی خوشایند است یا همه باید دائماً با غریبهها صحبت کنند. پیام محتاطانهتر است: نباید فقط از روی ناراحتی پیشاپیش خود، واکنش طرف مقابل را قطعی فرض کنیم. یک دعوت محترمانه امکان پاسخ را به دیگری میدهد و از حدس ما اطلاعاتی بهتر فراهم میآورد.
## «A Little More Social» و انتخابهای کوچک
کتاب «A Little More Social: How Small Choices Create Unexpected Happiness, Health, and Connection» که در سال ۲۰۲۶ معرفی شده است، بر انتخابهای کوچک اجتماعی تمرکز دارد. ایدهٔ عنوان این است که پیوند انسانی لزوماً از تصمیمهای بزرگ یا تغییر شخصیت آغاز نمیشود. سلامی کوتاه، مکالمهای چند دقیقهای، تشکر روشن یا توجه به فردی که معمولاً از کنارش میگذریم میتواند تجربهٔ روزانه را تغییر دهد. بااینحال، کتاب را نباید وعدهای ساده برای خوشبختی دانست. رفتارهای کوچک تنها زمانی ارزشمندند که با احترام به اختیار و مرزهای دیگران همراه باشند.
این نگاه با پژوهش شناخت اجتماعی پیوند میخورد: چون پیشبینی ما از دیگران دقیق نیست، گاهی بهتر است بهجای ماندن در ذهن خود، گام اجتماعی کمهزینهای برداریم و واقعیت را مشاهده کنیم. گفتوگو هم راهی برای پیوند است و هم منبع داده. در یک مکالمه میتوان فهمید طرف مقابل چه موضوعی را مهم میداند، چه چیزی را نمیخواهد مطرح کند و چگونه تجربهاش با تصور قبلی ما فرق دارد. این فرایند لزوماً همیشه به دوستی عمیق نمیانجامد؛ اما درک ما را از جهان اجتماعی از اتاق پژواک ذهن خود بیرون میآورد.
## پژوهش تجربی و منطق علمی
اپلی به روشهای تجربی روانشناسی اجتماعی تکیه دارد. پژوهش تجربی بهجای اعتماد به شهود پژوهشگر، پرسشی مشخص را به موقعیتهای قابل مشاهده تبدیل میکند. مثلاً اگر افراد پیامد یک تعامل را پیشبینی کنند و بعد تجربهٔ واقعیشان را گزارش دهند، میتوان فاصلهٔ میان انتظار و نتیجه را سنجید. این روش نشان نمیدهد که یک یافته بدون هیچ محدودیت به همهٔ مردم و موقعیتها تعمیم مییابد؛ بلکه به پژوهشگر امکان میدهد فرضیهای را با شواهد منظم بررسی کند. خوانندهٔ آثار اپلی نیز بهتر است نتیجهها را به صورت اصولی احتمالی بخواند، نه قواعدی که برای هر فرد و هر فرهنگ یکسان عمل میکنند.
یکی از ارزشهای این رویکرد تفکیک سازههای نزدیک است. «اعتماد به نفس»، «دقت»، «همدلی»، «علاقه به دیگران» و «مهارت گفتوگو» یک مفهوم واحد نیستند. فردی ممکن است علاقهٔ زیادی به کمک داشته باشد ولی در حدس زدن نیاز واقعی دیگری ضعیف باشد. شخص دیگری ممکن است در فهم نشانهها مهارت داشته باشد اما انگیزهٔ استفادهٔ خیرخواهانه از آن را نداشته باشد. پژوهش دقیق میکوشد چنین تفاوتهایی را روشن کند تا توصیههای عملی از شواهد جدا نشوند. اپلی در نوشتههای علمی خود بر شناخت اجتماعی، دیدگاهگیری و قضاوت شهودی تمرکز کرده و دربارهٔ موانعی نوشته است که گاهی مانع رفتار اجتماعی و نوعدوستانه میشوند.
## شناخت اجتماعی در سازمان و مدیریت
مدیریت بدون قضاوت دربارهٔ ذهن دیگران ممکن نیست. مدیر باید دربارهٔ توانایی، انگیزه، رضایت و نیازهای کارکنان حدس بزند؛ همکاران باید منظور یکدیگر را در شرایط فشار بفهمند؛ مشتریان نیز از روی اطلاعات محدود دربارهٔ سازمان نتیجهگیری میکنند. آثار اپلی مدیر را به احتیاط در تبدیل برداشت به واقعیت دعوت میکند. اگر مدیری میگوید «تیم من از تغییر میترسد»، باید بپرسد این نتیجه بر چه چیزی بنا شده است. شاید افراد دربارهٔ زمانبندی نگراناند، شاید اطلاعات کافی ندارند یا شاید با اصل تغییر موافقاند اما اجرای خاصی را مسئلهدار میدانند. شنیدن توضیح آنان میتواند مسئله را از برچسبی کلی به پرسشی قابل حل تبدیل کند.
این رویکرد برای طراحی فرهنگ سازمانی نیز مهم است. سازمانها معمولاً میخواهند افراد همکاری کنند، دانششان را به اشتراک بگذارند و به هم احترام بگذارند؛ اما اگر ساختارها ارتباط را پرهزینه کنند، توصیهٔ فردی کافی نیست. فرصت گفتوگو، شفافیت تصمیمها، امکان پرسشگری و دریافت بازخورد میتوانند خطاهای ذهنخوانی را کاهش دهند. در عین حال، هیچ سازوکاری جای مسئولیت فردی را نمیگیرد. مدیر باید آماده باشد برداشت اولیهاش را بازبینی کند و کارکنان نیز بتوانند اختلاف نظر را بدون تحقیر بیان کنند. علوم رفتاری هنگامی ارزش عملی مییابند که به طراحی شرایطی منجر شوند که قضاوت بهتر را ممکن میکند.
## پیامدهای اخلاقی: از نیت خوب تا اثر واقعی
در اخلاق اجتماعی نیت اهمیت دارد، اما نیت همهچیز نیست. ممکن است فردی با هدف کمک کاری انجام دهد که به نیاز واقعی دیگری پاسخ نمیدهد. ممکن است سازمان خود را منصف بداند، اما تجربهٔ اعضایش چیز دیگری نشان دهد. پژوهش اپلی یادآور میشود که برای رفتار اخلاقی، تنها نیکخواهی کافی نیست؛ باید دربارهٔ اثر رفتار نیز اطلاعات بگیریم. این اطلاعات میتواند از بازخورد مستقیم، بررسی پیامدها و پرسیدن از افرادی به دست آید که تصمیم بر آنها اثر میگذارد.
در پژوهش مرتبط با رفتار اجتماعی، پارادوکسی دیده میشود: انسانها ممکن است علاقهٔ دیگران به ارتباط را کمتر از واقع حدس بزنند و در نتیجه، خود را از کنشهای مهربانانه بازدارند. پس فهم محدود ذهن دیگری دو سوی اخلاقی دارد. گاهی لازم است از اطمینان بیجا به نیتها و احساسهای او بکاهیم؛ گاهی لازم است از بدبینی بیجا نسبت به استقبال او فاصله بگیریم. معیار، نه خوشبینی دائمی و نه احتیاط فلجکننده، بلکه کنجکاوی محترمانه و آمادگی برای اصلاح برداشت است.
## چگونه ایدههای اپلی را در زندگی روزانه به کار ببریم
کاربرد نخست، جدا کردن واقعیت از تفسیر است. اگر دوستی پاسخ نداده، واقعیت این است که هنوز پاسخی دریافت نکردهایم؛ اینکه او عصبانی است، از ما فاصله میگیرد یا بیتفاوت شده، تفسیر است. چند توضیح دیگر نیز ممکن است وجود داشته باشد. کاربرد دوم، پرسش روشن و بیاتهام است. بهجای «میدانم که از من ناراحتی»، میتوان گفت «وقتی پاسخ نیامد نگران شدم؛ آیا فرصت داری دربارهاش صحبت کنیم؟» این عبارت تجربهٔ ما را بیان میکند، اما برای دیگری انگیزهای از پیش تعیین نمیکند.
کاربرد سوم، استفاده از بازخورد است. اگر میخواهیم بدانیم ارائهمان روشن بوده یا کمکمان مفید واقع شده، میتوانیم بهطور مشخص بپرسیم کدام بخش مفید بود و چه چیزی کمکی نکرد. پرسش دقیق معمولاً از پرسش کلی «خوب بود؟» دادهٔ بهتری به دست میدهد. کاربرد چهارم، توجه به تفاوت موقعیتهاست. نتیجهای که از یک رابطه یا گروه گرفتهایم، خودبهخود دربارهٔ رابطه یا گروه دیگری صدق نمیکند. آدمها در نقشها و موقعیتهای گوناگون رفتار متفاوتی دارند و نشانههای رفتاری همیشه معنای واحد ندارند.
## محدودیتها و خواندن انتقادی
هیچ اثر عمومی دربارهٔ روانشناسی نباید جایگزین شواهد گسترده یا تشخیص تخصصی شود. یافتههای یک آزمایش ممکن است در شرایط واقعی پیچیدهتر باشند. فرهنگ، زبان، قدرت، تجربهٔ پیشین و ویژگیهای فردی بر تعامل اثر میگذارند. بنابراین خواننده باید میان اصل کلی و نسخهٔ آماده فرق بگذارد. مثلاً «گفتوگو با غریبهها ممکن است بهتر از انتظار پیش برود» با «همه باید با هر غریبهای وارد مکالمه شوند» برابر نیست. پیشنهاد نخست فرضیهای دربارهٔ پیشبینی ماست؛ دومی قاعدهای تجویزی است که ممکن است مرزهای فردی را نادیده بگیرد.
همچنین تمرکز بر ذهنخوانی نباید ما را از ساختارهای بیرونی غافل کند. گاهی مسئله سوءتفاهم نیست، بلکه تعارض منافع، نابرابری قدرت یا نبود امنیت است. در چنین شرایطی، توصیه به دیدگاهگیری بهتنهایی پاسخ کافی نیست. فهمیدن ذهن دیگری به معنای موافقت با او یا پذیرفتن رفتار آسیبزا نیست. بین درک، همدلی، اعتماد و بخشش تفاوت وجود دارد. رویکرد سنجیده آن است که آثار اپلی را ابزاری برای پرسیدن سؤالهای بهتر بدانیم، نه راهی برای نادیده گرفتن اختلاف واقعی یا مسئولیت سازمانی.
## جایگاه و اثرگذاری
آثار اپلی در میان مخاطبان دانشگاهی و عمومی به دلیل پیوند میان پژوهش و مسئلههای روزانه مورد توجه قرار گرفتهاند. کتاب «Mindwise» و پژوهشهایش نشان میدهند چگونه پرسشهای بهظاهر ساده دربارهٔ فهم دیگران، با اخلاق، بهزیستی و کیفیت تصمیم مرتبطاند. جوایزی که از انجمن روانشناسی آمریکا، انجمن روانشناسی شخصیت و اجتماعی و انجمن روانشناسی اجتماعی تجربی دریافت کرده، بازتاب ارزیابی حرفهای از بخشی از این کار است. بااینهمه، ارزش اندیشههای او صرفاً در تعداد افتخارات یا محبوبیت کتابها نیست؛ بلکه در راهی است که برای دیدن خطای قضاوت باز میکند.
اپلی در زمانی مینویسد که فناوری ارتباطی امکان تماس سریع را فراهم کرده، اما سرعت پیامرسانی لزوماً به درک عمیقتر منجر نشده است. پیام کوتاه، تصویر و واکنش لحظهای دادههایی ناقص دربارهٔ ذهن دیگراناند. وقتی اطلاعات کم است، ذهن میتواند داستانی پرجزئیات بسازد. دیدگاه او به خواننده یادآوری میکند که برای فهم اجتماعی، گاهی باید از صفحهٔ نمایش فراتر رفت، پرسید، گوش داد و اجازه داد پاسخ واقعی، پیشبینی را اصلاح کند.
## پرسشهای متداول
### نیکلاس اپلی در چه حوزهای پژوهش میکند؟
او در حوزهٔ شناخت اجتماعی، دیدگاهگیری، استنباط دربارهٔ ذهن دیگران و قضاوت شهودی پژوهش میکند.
### کتاب شناختهشدهٔ او چیست؟
«Mindwise» دربارهٔ چگونگی فهم باورها، احساسات و خواستههای دیگران و محدودیتهای ذهنخوانی روزمره است. کتاب «A Little More Social» نیز بر انتخابهای کوچک برای تقویت ارتباط اجتماعی متمرکز است.
### آیا اپلی میگوید مردم قادر به فهم یکدیگر نیستند؟
خیر. نکته این است که فهم ما خطاپذیر است و اطمینان ذهنی همیشه دقت را تضمین نمیکند. پرسیدن و دریافت بازخورد میتواند برداشت را بهتر کند.
### آیا همدلی کافی است؟
همدلی میتواند انگیزهٔ توجه ایجاد کند، اما تصور احساس دیگری ممکن است اشتباه باشد. گوشدادن و پرسش محترمانه راهی برای سنجش و اصلاح برداشت است.
### آثار او برای چه کسانی مناسباند؟
برای خوانندگانی که به روانشناسی اجتماعی، ارتباط، رهبری، اخلاق، تصمیمگیری و کیفیت رابطههای انسانی علاقه دارند. از آنها میتوان برای طرح پرسشهای بهتر استفاده کرد، نه برای تشخیص قطعی نیت افراد.
اطلاعات دانشگاهی و فهرست آثار بر پایهٔ معرفی رسمی دانشگاه شیکاگو و صفحهٔ آثار نیکلاس اپلی تنظیم شده است؛ تفسیرهای موضوعی در این متن، جمعبندی تحلیلی از پژوهش اوست.
